Kortyzol

Kortyzol jest hormonem wytwarzanym w warstwie pasmowatej kory nadnerczy. Kortyzol pełni w organizmie ważną rolę, a mechanizm jego oddziaływania jest złożony. Uczestniczy w przemianach metabolicznych, w tym metabolizmie glukozy, rozkładzie  kwasów tłuszczowych, regulacji zatrzymywanie soli. Ze względu na rolę kortyzolu w organizmie oraz mechanizm wydzielania kortyzol uznawany jest za hormon stresu. Kortyzol  jest naturalnym glikokortykosteroidem, produkowanym pod wpływem wydzielania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH). Poziom kortyzolu zwiększa się w sytuacjach stresowych, o podłożu zarówno psychicznym (trudne wydarzenia) jak też fizycznym np. przy długotrwałym lub ciężkim wysiłku, a także w głodzeniu.

Kortyzol wpływając na przemiany metaboliczne, pełni też funkcje przeciwzapalne. Bierze udział w odpowiedzi układu immunologicznego w reakcji na patogeny, reguluje gospodarkę cukrową, zwiększa poziom glukozy w sytuacjach stresowych w celu zapewnienie większej ilości energii potrzebnej na reakcję na bodziec. Ponadto kortyzol bierze udział w zatrzymywaniu soli w organizmie, przyspiesza przemiany kwasów tłuszczowych, wywiera też wpływ na gospodarkę białkową. Dzięki wymienionym funkcjom kortyzol przyczynia się do zwiększenia odporności organizmu oraz wydolności w sytuacji dużego wysiłku  fizycznego i stresu psychicznego. Wydzielanie kortyzolu  zależy od rytmu dobowego. Najwyższe stężenie kortyzolu osiągane jest w godzinach porannych, a najniższe około północy. Ma to na celu przystosowanie do cyklu dnia, czasu aktywności i odpoczynku.

Kortyzol - cel badania 

Badanie wykonywane jest w celu diagnostyki zaburzeń wydzielania kortyzolu, oznaczenie kortyzolu stosuje się także w rozpoznawaniu choroby Cushinga, oraz zaburzeń funkcjonowania nadnerczy i przysadki mózgowej. Badanie polega na oznaczeniu poziomu kortyzolu we krwi osoby badanej.

Czym jest kortyzol?

Kortyzol, nazywany też hydrokortyzolem jest hormonem glikokortykosteroidowym. Jest produkowany przez nadnercza. Jego wydzielanie jest regulowane przez ACTH (hormon adrenokortykotropowy) wytwarzany przez przysadkę mózgową. ACTH pełni funkcję regulacyjną, zapewnia utrzymanie właściwego stężenia kortyzolu.

Za wysoki kortyzol – objawy, możliwe przyczyny

Do objawów zbyt wysokiego poziomu kortyzolu należą: spadek wydolności organizmu, utrata sił witalnych, obniżenie nastroju, bezsenność i stany depresyjne, wzrost poziomu glukozy we krwi w połączeniu ze wzmożonym pragnieniem i częstym oddawaniem moczu (objaw występujący także w początkowej fazie cukrzycy typu II), wzrost ciśnienia krwi, obniżenie libido u kobiet i mężczyzn, nieregularne miesiączki u kobiet, częste infekcje w wyniku obniżenia odporności. Występuje także charakterystyczny rozkład tkanki tłuszczowej, która lokalizuje się głównie w górnych partiach ciała, cienka i wrażliwa skóra, czerwone rozstępy, utrata masy mięśniowej.

Podwyższony poziom kortyzolu występuje w depresji, długotrwałym stresie, chorobie alkoholowej, podczas przyjmowania kortykosteroidów zarówno wewnętrznie jak i zewnętrznie, a także w chorobie Cushinga, nowotworach , gruczolakach przysadki i guzach nadnerczy, anoreksji. 

Przyczyny niskiego kortyzolu

Obniżony poziom kortyzolu występuje w niedoczynności nadnerczy (choroba Addisona), wrodzonym przeroście kory nadnerczy, niedoczynności przysadki mózgowej i podwzgórza.

Kortyzol – norma i interpretacja wyników

Normy dla kortyzolu zależą od pory dnia, z uwagi na dobowy rytm jego wydzielania.

W Laboratorium CM Luxmed obowiązują następujące normy kortyzolu:

Przed południem: 37-194 ng/ml

Po południu: 29-173 ng/ml

Ocena wyników badania kortyzolu  powinna być  prowadzona na podstawie wartości referencyjne (normy) podanych przez laboratorium wykonujące badanie. Najwyższe stężenie kortyzolu występuje się w godzinach porannych, a  najniższe w nocy.

Przekroczenie normy w wyniku badania zarówno w górę, jak i w dół, jest zjawiskiem nieprawidłowym i wymaga skonsultowania z lekarzem.

Jak obniżyć kortyzol?

Kortyzol to hormon stresu, a więc wszelkie sposoby i techniki jego eliminacji, takie jak ćwiczenia oddechowe, zdrowy styl życia, techniki relaksacyjne, ćwiczenia fizyczne  mogą być pomocne w obniżeniu poziomu kortyzolu we krwi. W obniżaniu poziomu kortyzolu  może też być pomocna  odpowiednia suplementacja (kwasy tłuszczowe Omega 3, witamina C, witaminy z grupy B, magnez, chrom, wapń. Jeżeli podwyższony poziom kortyzolu wynika z choroby, o sposobie terapii i leczenia decyduje lekarz.

Możliwe przyczyny odchyleń od normy

Najczęstszą przyczyną podwyższonego poziomu kortyzolu we krwi jest przewlekły stres, któremu towarzyszy zwiększony wysiłek umysłowy lub fizyczny oraz niedobór snu. Zbyt wysoki poziom kortyzolu może też być spowodowany różnymi chorobami, takimi jak gruczolaki przysadki, rak płuc, tarczycy, guzy nadnerczy oraz w przebiegu długotrwałego leczenia kortykosteroidami.

Obniżony poziom kortyzolu występuje w niedoczynności kory nadnerczy w przebiegu choroby Addisona oraz wrodzonym przeroście nadnerczy, w którym występuje wrodzony niedobór enzymów biorących udział w syntezie hormonów nadnerczowych.

Kiedy powinno się wykonać badanie stężenia kortyzolu?

Badanie kortyzolu powinno się wykonać przy podejrzeniu zaburzeń w jego wydzielaniu, przy występowaniu objawów mogących sugerować takie zaburzenia.

Kto powinien wykonać badanie kortyzolu?

Badanie stężenia kortyzolu powinni wykonać pacjenci, u których występują objawy wskazujące na zbyt wysoki lub zbyt niski jego poziom.