Lipidogram rozszerzony – kompleksowe badanie cholesterolu i lipoprotein

Lipidogram rozszerzony to kompleksowe badanie laboratoryjne, służące do dokładnej oceny gospodarki lipidowej organizmu. Obejmuje oznaczenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL („złego cholesterolu”), HDL („dobrego cholesterolu”), trójglicerydów, cholesterolu nie-HDL oraz lipoproteiny(a) – Lp(a). Ten profil lipidowy dostarcza szczegółowych informacji dotyczących ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.

Lipidogram rozszerzony – cel badania

Celem jest wczesne wykrycie zaburzeń lipidowych, ocena ryzyka rozwoju miażdżycy, nadciśnienia i zawału serca, a także kontrola skuteczności leczenia (np. statynami). Dzięki pomiarowi Lp(a) możliwa jest identyfikacja osób z genetyczną predyspozycją do chorób serca.

Dlaczego warto wykonać Lipidogram rozszerzony?

Badanie dostarcza znacznie szerszych informacji niż standardowy lipidogram. Pomaga w lepszym dopasowaniu terapii, szczególnie u pacjentów z rodzinną hipercholesterolemią, po przebytych incydentach sercowych, z cukrzycą czy chorobami autoimmunologicznymi. Poziom Lp(a) nie zmienia się pod wpływem stylu życia czy diety, dlatego jego znajomość jest kluczowa w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Badanie lipoproteiny a powinno się wykonać przynajmniej raz w życiu.

Kto powinien wykonać badanie Lipidogram rozszerzony?

• Osoby z nadwagą, cukrzycą, nadciśnieniem,
• osoby z historią zawału lub udaru w rodzinie,
• pacjenci z podejrzeniem hiperlipidemii,
• osoby przed wprowadzeniem lub zmianą leczenia statynami,
• każdy, kto chce kompleksowo ocenić poziom cholesterolu i ryzyko zawału.

Lipidogram rozszerzony – zakresy referencyjne (normy)

• Cholesterol całkowity: < 190 mg/dl (wg wytycznych PTDL i PTL z 2024r zakres referencyjny dotyczy pacjentów będących na czczo i nie na czczo)
• LDL: < 115 mg/dl 

(wg wytycznych PTDL i PTL z 2024r, wartości oczekiwane dla pacjentów będących na czczo i nie na czczo przy ryzyku sercowo – naczyniowym:
Ekstremalnym <40 mg/dl
Bardzo dużym <55mg/dl
Dużym <70mg/dl
Umiarkowanym <100 mg/dl
Małym <115 mg/dl

Cholesterol LDL wyliczono wg wzoru Sampson-NIH

• HDL: > 40 mg/dl (mężczyźni); > 45 mg/dl (kobiety)

(Wg wytycznych PTDL i PTL z 2024 r zakres referencyjny dotyczy pacjentów będących na czczo i nie na czczo.)

• Trójglicerydy: < 100 mg/dl (wg wytycznych PTDL i PTL z 2024 r., zakres referencyjny dotyczy pacjentów będących:
  Na czczo <100 mg/dl; Nie na czczo <125 mg/dl)
• Cholesterol nie-HDL: < 130 mg/dl (wg wytycznych PTDL i PTL z 2024 r., wartości oczekiwane dla pacjentów będących na czczo i nie na czczo przy ryzyku sercowo – naczyniowym:
  Ekstremalnym <70 mg/dl
  Bardzo dużym <85 mg/dl
  Dużym <100 mg/dl
  Umiarkowanym <130 mg/dl

• Lp(a): < 30 mg/dl

Wg wytycznych PTDL i PTL z 2024r, wartości oczekiwane dla pacjentów będących na czczo i nie na czczo przy ryzyku sercowo – naczyniowym:
30-50 mg/dl umiarkowane ryzyko sercowo - naczyniowe
>50 -180 mg/dl duże ryzyko sercowo - naczyniowe
>180 mg/dl bardzo duże ryzyko sercowo – naczyniowe
U osób z rodzinną hipercholesterolemią i/lub ostrym zespołem wieńcowym stężenie lipoproteiny może przekraczać 50 mg/dl przy zachowanych zalecanych stężeniach cholesterolu LDL.

Lipidogram rozszerzony – interpretacja wyników

Podwyższony cholesterol LDL i trójglicerydy zwiększają ryzyko miażdżycy. Niskie HDL to również niekorzystny czynnik. Podwyższone Lp(a) to sygnał o wyższym ryzyku chorób serca, niezależnie od innych parametrów. Interpretacja powinna być zawsze powiązana z e stanem klinicznym oraz oceną innych czynników ryzyka.

Kiedy powinno się wykonać badanie?

• w profilaktyce po 20 roku życia, 
• raz w roku przy istniejących czynnikach ryzyka,
• przed wdrożeniem leczenia obniżającego lipidy,
• kontrolnie w trakcie terapii statynami. 

Lipidogram rozszerzony - możliwe przyczyny odchyleń od normy

• dieta bogata w tłuszcze nasycone, 
• brak aktywności fizycznej,
• czynniki genetyczne (szczególnie Lp(a)),
• choroby wątroby, nerek, tarczycy,
• cukrzyca, zespół metaboliczny.