Posiew moczu

Mocz produkowany jest się w nerkach. Jego wytwarzanie wiąże się z usunięciem substancji, które mogłyby wpływać toksycznie na organizm człowieka. Z moczem wydalane są również końcowe produkty przemiany materii, takie jak mocznik, kreatynina i kwas moczowy. Z nerek mocz transportowany jest moczowodami do pęcherza moczowego i cewki moczowej, skąd wydalany jest na zewnątrz organizmu.

W warunkach fizjologicznych mocz to płyn jałowy, czyli pozbawiony bakterii i innych drobnoustrojów. Bakterie w moczu pojawiają się w przypadku infekcji układu moczowego. Najczęstszą przyczyną zakażeń bakteryjnych w moczu są Gram-ujemne pałeczki jelitowe, wśród których dominuje Escherichia coli. Rzadziej za infekcje odpowiedzialne są inne bakterie Gram-ujemne: Proteus czy Klebsiella. Bardzo rzadko występują w zakażeniach układu moczowego bakterie Gram-dodatnie takie jak paciorkowce, gronkowce, enterokoki czy grzyby, wirusy i pierwotniaki.

W warunkach prawidłowych mocz ma odczyn kwaśny (pH 5-6,5). W przypadku odczynu zasadowego (pH> 7) należy podejrzewać obecność bakterii w moczu. Drobnoustroje wnikają do układu moczowego głównie drogą wstępującą przez cewkę moczową. W typowych przypadkach pierwszym etapem zakażenia jest kolonizacja ujścia cewki moczowej, a następnie inwazja pęcherza moczowego. Na tym etapie, przy sprawnie działających mechanizmach obronnych organizmu (bakteriostatyczne działanie moczu wysokie stężenie mocznika, odczyn kwaśny immunoglobuliny regularne opróżnianie pęcherza, perystaltyka moczowodów), bakterie są eliminowane i nie dochodzi do zakażenia. W przypadku upośledzenia mechanizmów obronnych dochodzi do namnożenia się bakterii i ich inwazji odpowiedzialnej za wystąpienie objawów klinicznych zakażenia.

Zakażenia dolnych dróg moczowych (pęcherz, cewka moczowa) są stosunkowo łatwe do wyleczenia. Jeśli jednak zakażenia te są częste i zbyt późno leczone może dojść do groźniejszych zakażeń górnych dróg moczowych (moczowody, nerki), takich jak odmiedniczkowe zapalenie nerek czy zagrażającej życiu posocznicy (sepsy).

Posiew moczu - cel badania

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne, które wykonywany jest w diagnostyce zakażeń układu moczowego.

Posiew moczu - co to za badanie?

Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne, które wykonuje się w przypadku podejrzenia zakażenia układu moczowego. Do badania należy dostarczyć mocz pobrany do jałowego pojemnika. W badaniu ocenia się ilość oraz rodzaj bakterii czy innych drobnoustrojów. Znamienna obecność bakterii w moczu (bakteriuria) może prowadzić do rozwinięcia się objawów chorobowych ze strony pęcherza moczowego i nerek. Choroby te występują częściej u kobiet, ze względu na budowę cewki moczowej. Bakterie mają łatwiejszy dostęp do dolnego odcinka układu moczowego, gdzie zaczynają się namnażać i wywoływać stan zapalny. Zapalenie dolnych dróg moczowych zazwyczaj daje się łatwo wyleczyć. Groźniejsze są sytuacje, kiedy dochodzi do inwazji bakterii w nerkach. Nawracające, nieprawidłowo leczone zakażenia bakteryjne układu moczowego mogą prowadzić do kamicy układu moczowego.

Posiew moczu - co wykrywa się w badaniu?

W badaniu posiewu moczu wykrywa się ilość i rodzaj bakterii i innych patogenów obecnych w próbce. Za 90 proc. pozaszpitalnych zakażeń układu moczowego odpowiadają pałeczki jelitowe Escherichia coli. Inne bakterie wykrywane w moczu to: Klebsiella, Proteus, Staphylococcus, Streptococcus, Enterococcus, Pseudomonas. Rzadko przyczyną zakażeń są grzyby (głównie Candida albicans), wirusy czy pierwotniaki.

Posiew moczu - jak pobrać próbkę do badania?

Aby wynik badania posiewu moczu był wiarygodny, próbkę należy pobrać w ściśle określony sposób. Posiew moczu to badanie mikrobiologiczne, w którym najistotniejsze jest zachowanie czystości i niedopuszczenie do zakażenia próbki patogenami zewnętrznymi. 

Pojemnik do pobrania moczu musi być jałowy. Należy poprosić o taki w Punkcie Pobrań lub zakupić w aptece. Próbkę do badania pobiera się z moczu porannego, to znaczy przetrzymywanego w pęcherzu przez noc i oddanego po przebudzeniu. Przed pobraniem należy dokładnie umyć zarówno ręce, jak i okolice cewki moczowej oraz osuszyć jednorazowym ręcznikiem papierowym. Próbkę moczu należy pobrać ze środkowego strumienia. To znaczy pierwszą część moczu oddać do toalety, środkowy strumień do pojemnika, ostatnią część do toalety. Po pobraniu próbki należy zamknąć pojemnik, opisać i dostarczyć do Laboratorium.

Posiew moczu - normy i interpretacja wyniku

W fizjologicznym, zdrowym moczu nie powinno być bakterii ani innych drobnoustrojów. Wynik ujemny oznacza brak wzrostu patogenów w badanej próbce moczu. Badanie posiewu moczu często wykonywane jest łącznie z badaniem ogólnym moczu. Jeśli w badaniu ogólnym moczu występują nieprawidłowości (zwiększona liczba leukocytów, krwinki czerwone, alkaliczne pH moczu) i pacjent zgłasza dolegliwości ze strony układu moczowego, należy poszerzyć diagnostykę o inne badania, ponieważ przyczyną choroby nie muszą być zakażenia bakteryjne.

Wynik dodatni uzyskujemy, jeśli w badanej próbce moczu wykryto bakterie. Obecność niewielkiej ilości bakterii lub bardzo zróżnicowanej flory bakteryjnej nie zawsze świadczy o chorobie. Przyczyną może być nieprawidłowe pobranie. O zakażeniu bakteryjnym świadczy wyhodowana ilość bakterii w mianie większym niż 10 (dość liczne). W tym przypadku wykonuje się dodatkowo antybiogram - lekowrażliwość bakterii na określone antybiotyki. Na dodatnim wyniku posiewu moczu z antybiogramem podaje się dodatkowo wartość MIC (najmniejsze stężenie hamujące antybiotyku) w celu dobrania celowanej jak najmniej obciążającej pacjenta terapii.

Posiew moczu - kiedy należy wykonać badanie

Badanie należy wykonać w przypadku wystąpienia dolegliwości ze strony układu moczowego w celu znalezienia przyczyny tych dolegliwości. Wczesne zdiagnozowanie infekcji bakteryjnych dróg moczowych pozwala na wdrożenie mniej inwazyjnej terapii i zapobiegnięcie powikłaniom ze strony nerek. Badanie również wykonywane jest profilaktycznie u kobiet w ciąży, szczególnie narażonych na infekcje, aby uniknąć powikłań w tym odmiedniczkowego zapalenia nerek. Badanie posiewu powinno być wykonywane łącznie z badaniem ogólnym moczu.

Posiew moczu - kto powinien wykonać badanie

Infekcjom układu moczowego towarzyszą często charakterystyczne objawy. Najważniejsze z nich to:

• pieczenie, ból podczas oddawania moczu
• parcie na pęcherz
• poczucie pełnego pęcherza bezpośrednio po oddaniu moczu
• nieprzyjemny zapach moczu
• zmiana barwy moczu, mocz krwisty
• ból w okolicy podbrzusza i lędźwi
• objaw Goldflama (ból po uderzeniu w okolicę nerki)
• dreszcze, gorączka, nudności, wymioty