Prolaktyna

Prolaktyna to hormon polipeptydowy produkowany przez przedni płat przysadki mózgowej. Jej wydzielanie regulowane jest w warunkach fizjologicznych przez czynnik hamujący i uwalniający podwzgórza. Najważniejszym fizjologicznym działaniem prolaktyny jest zapoczątkowanie i podtrzymanie laktacji u kobiet po porodzie. Hormon ten wykazuje działanie mammotropowe (powiększenie piersi) i laktogenne (pobudzanie wydzielania mleka przez gruczoły sutkowe). Hiperprolaktynemia (podwyższone stężenie prolaktyny we krwi) jest częstą przyczyną bezpłodności oraz zaburzeń czynności gruczołów płciowych u mężczyzn i kobiet. Ma ona także wpływ na funkcję jajników, a jej nadmiar hamuje wydzielanie gonadotropin, co prowadzi do hipogonadyzmu. Stwierdzenie podwyższonego stężenia prolaktyny w surowicy krwi może być jednym z pierwszych dowodów na istnienie zaburzenia funkcji przysadki. Oznaczenie stężenia prolaktyny ma również zastosowanie w  leczeniu pacjentek cierpiących na brak krwawień miesięcznych lub mlekotok. Stężenie prolaktyny we krwi jest wyższe u kobiet, niższe u mężczyzn. Wykazuje również wahania dobowe- wyższe stężenie w nocy. Podwyższone stężenie prolaktyny, niezwiązane ze stanem fizjologicznym może sugerować występowanie gruczolaka przysadki, urazów w obrębie czaszki jak też niedoczynność tarczycy, anoreksję, zespół policystycznych jajników.

Prolaktyna — cel badania

Badanie prolaktyny wykonuje się w diagnostyce zaburzeń laktacji u kobiet w okresie poporodowym. Badanie poziomu prolaktyny wykonuje się również w diagnozowaniu zaburzeń owulacji, miesiączkowania, zaburzeń płodności i potencji oraz chorobach przysadki mózgowej.

Wydzielanie prolaktyny

Wydzielanie prolaktyny jest pobudzane przez:

• hormonalną terapię zastępczą,
• ciążę,
• TRH-hormon uwalniający tyreotropinę (np. w niedoczynności tarczycy),
• karmienie piersią,
• brak snu,
• stres, wysiłek fizyczny, stosunek płciowy,
• leki (metoklopramid, opioidy),
• alkohol, nikotynę, nieodpowiednią dietę.

Wydzielanie prolaktyny jest hamowane przez:

• progesteron,
• dopaminę,
• bromokryptynę.

Prolaktyna - norma, przyczyny odchyleń od normy

Wartości prawidłowe:

Kobiety: 5,18-26,53 ng/ml

Mężczyźni: 3,46-19,4 ng/ml

Hiperprolaktynemia (nadmierne wydzielanie prolaktyny)

• gruczolak przysadki wydzielający prolaktynę (prolaktynoma),
• hiperprolaktynemia czynnościowa,
• choroby przysadki, urazy w obrębie czaszki,
• leki (fenotiazyny, risperydon, metoklopramid, opioidy),
• choroby nerek,
• zespół policystycznych jajników,
• przewlekłe choroby nerek,
• niewydolność kory nadnerczy.

Hipoprolaktynemia (obniżone wydzielanie prolaktyny) nie ma większego znaczenia klinicznego. Może być przyczyną zaburzeń laktacji po porodzie, a także może świadczyć o zaburzonej czynności przysadki mózgowej.

Prolaktyna — kto powinien wykonać badanie

Pomiar poziomu prolaktyny we krwi ma znaczenie w diagnostyce:

• zaburzeń miesiączkowania,
• mlekotoku niewynikającego z laktacji,
• niepłodności,
• obniżonego libido u mężczyzn,
• podejrzenie gruczolaka przysadki,
• podejrzenie niedoczynności przysadki.

Prolaktyna — kiedy należy wykonać badanie

Objawy nieprawidłowego poziomu prolaktyny:

• niewyjaśnione bóle głowy i zaburzenie widzenia,
• nieregularne miesiączki,
• trądzik młodzieńczy,
• porost włosów w miejscach nietypowych,
• zaburzenia erekcji,
• nieprawidłowe dojrzewanie płciowe,
• kłopoty z zajściem w ciążę.