Testosteron

Testosteron jest uważany za najważniejszy spośród steroidowych męskich hormonów płciowych (androgenów). U mężczyzn jest on wydzielany przez komórki Leydiga oraz komórki śródmiąższowe jądra, stymulowane przez hormon luteinizujący (LH). Wydzielanie testosteronu regulowane jest poprzez ujemne sprzężenie zwrotne z podwzgórzem.
U kobiet testosteron jest wydzielany przez komórki osłonki wewnętrznej oraz komórki śródmiąższowe jajników i jest także wytwarzany w drodze metabolizmu androgenów nadnerczowych. Wartości stężeń testosteronu u kobiet są zazwyczaj około 10-20 razy niższe niż u mężczyzn. W krwiobiegu około 97 proc. testosteronu jest przenoszonych przez białka, w największym stopniu poprzez wiązanie z globuliną wiążącą hormony płciowe (SHBG) w niewielkim stopniu przez albuminę.

Synteza testosteronu rozpoczyna się już w dziewiątym tygodniu ciąży w komórkach Leydiga występujących u płodów płci męskiej. Pod wpływem wzrastającego stężenia testosteronu powstają cechy charakterystyczne dla płci męskiej- rozwój i dojrzałość wewnętrznych i zewnętrznych narządów płciowych, rozwój muskulatury i szkieletu, zmiana budowy chrząstek krtani (mutacja głosu), rozwój męskiego typu owłosienia ciała. Androgeny wpływają również na erytropoezę. W przypadku nadmiernej produkcji androgenów u kobiet dochodzi do zaburzeń hormonalnych i rozwinięcia się szeregu chorób (wirylizacja), m.in. zespół policystycznych jajników, choroba Cushinga, guzy nadnerczy, hirsutyzm (nadmierne owłosienie), zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, zaburzenia dojrzewania płciowego, trądzik.

Testosteron - cel badania

Stężenie testosteronu we krwi bada się w diagnozowaniu i leczeniu chorób wynikających z niedoboru lub nadmiaru tego hormonu w organizmie. Badanie jest przydatne głównie w ocenie zaburzeń dojrzewania płciowego oraz przyczyn niepłodności.

Testosteron - co to jest?

Testosteron jest to męski hormon płciowy. Zaliczany jest on do grupy hormonów zwanych androgenami. Androgeny to hormony płciowe, które przede wszystkim występują u mężczyzn, ale mogą również występować w niewielkich ilościach u kobiet. Odpowiadają one między innymi za kształtowanie się męskich narządów płciowych na etapie życia płodowego oraz prawidłowe wykształcenie się wtórnych cech płciowych (budowa ciała, męski typ owłosienia, głos). Ponadto testosteron działa na wzrost masy mięśniowej, prawidłową budowę tkanki kostnej, prawidłowy popęd seksualny, 

U mężczyzn wytwarzanie testosteronu odbywa się głównie w komórkach Leydiga jąder. Powstaje w nich ok. 95 proc. testosteronu obecnego w organizmie. Dodatkowo niewielkie ilości testosteronu produkowane są przez nadnercza. Testosteron występuje również u kobiet, jednak w o wiele niższych stężeniach niż u mężczyzn. Za jego syntezę odpowiadają jajniki, nadnercza, a podczas ciąży także łożysko. Testosteron zwiększa produkcję łoju w tkankach, co sprzyja tworzeniu wykwitów skórnych, trądziku w okresie dojrzewania płciowego. Nadmiar tego androgenu może wpływać negatywnie na zachowanie i emocje, może być przyczyną zachowań agresywnych.

Testosteron – kiedy należy wykonać badanie?

Badanie stężenia testosteronu we krwi wykonywane jest, kiedy zachodzi podejrzenie występowania nieprawidłowego poziomu tego androgenu. Badanie wykonuje się przede wszystkim w leczeniu niepłodności kobiet i mężczyzn, ocenie funkcji jąder, zaburzeniach dojrzewania płciowego. 

Badanie wykonuje się, jeśli zachodzi podejrzenie:

• opóźnionego lub przedwczesnego dojrzewania płciowego u chłopców,
• zespołu policystycznych jajników,
• obecności guzów jąder lub jajników,
• choroby nowotworowej lub guzów kory nadnerczy,
• przerostu kory nadnerczy,
• obniżonego lub nadmiernego popędu seksualnego i zaburzeń erekcji,
• hirsutyzmu,
• przerostu gruczołów piersiowych u mężczyzn
• marskości wątroby,
• łysienia androgenicznego u kobiet,
• cech męskich u kobiet (obniżony tembr głosu, sylwetka, nietypowe owłosienie),
• niestabilności emocjonalnej, agresji.

Testosteron - kto powinien wykonać badanie?

Badanie powinni wykonać pacjenci, u których podejrzewa się zaburzenia wynikające z nieprawidłowego poziomu testosteronu we krwi. Objawy tych zaburzeń u kobiet to:

• obniżenie tembru głosu 
• rozkład tkanki tłuszczowej charakterystyczny dla męskiej sylwetki
• występowanie nadmiernego owłosienia typu męskiego, łysienie typu męskiego
• nadmierny wzrost w okresie dojrzewania
• trądzik
• zaburzenia miesiączkowania
• kłopoty z zajściem w ciążę

Badanie powinni wykonać również pacjenci, u których objawami zaburzeń hormonalnych jest:

• zaburzenia erekcji i spadek libido
• łysienie androgenowe
• trądzik
• zaburzenia nastroju
• wysokie ciśnienie
• ataki agresji
• wzmożony popęd seksualny

Testosteron - normy i interpretacja wyników

Mężczyźni:

16 lat 21 lat - 16,64 - 902,09 ng/dl

21 lat 50 lat - 240,24 - 870,68 ng/dl

> 50 lat - 220,91 - 715,81 ng/dl

Kobiety:

14 lat 21 lat - 17,02 - 98,78 ng/dl

21 lat 50 lat - 13,84 - 53,35 ng/dl

> 50 lat - 12,40 - 35,76 ng/dl

Obniżone stężenie testosteronu we krwi wynika z nieprawidłowej funkcji jąder (hipogonadyzm).

Nieprawidłowa funkcja jąder może być spowodowana:

• zabiegami chirurgicznymi, 
• wrodzonym brakiem jąder, atrofią jąder, kastracją,
• żylakami powrózka nasiennego,
• lekami cytotoksycznymi,
• chorobami zakaźnymi (świnka),
• nowotworami jąder, 
• chorobami genetycznymi (zespół Klinefeltera, zespół Kallmanna),
• guzy podwzgórza i przysadki,
• andropauzą,
• chorobami wątroby, nerek,
• zespołem metabolicznym,
• anoreksją.

Podwyższone stężenie testosteronu we krwi może być spowodowany:

• guzami, gruczolakami nadnerczy, przerostem nadnerczy,
• zespołem policystycznych jajników (PCOS),
• zespołem Cushinga.