Progesteron

Progesteron jest steroidowym hormonem płciowym syntetyzowanym z cholesterolu, w metabolizmie jego prekursorów uczestniczy wątroba. Produkowany jest głównie w jajnikach (komórki luteinowe ciałka żółtego) i łożysku, a w niewielkich ilościach, u obu płci, w korze nadnerczy, a u mężczyzn również w jądrach. Produkcja i wydzielanie progesteronu kontrolowane są przez gonadotropiny przysadkowe: LH i FSH.

Oznaczenie stężenia progesteronu wykorzystuje się w diagnostyce niepłodności, w określeniu dni płodnych u kobiet w cyklu fizjologicznym, w diagnostyce ciąży pozamacicznej i zagrażających poronień oraz diagnostyce krwawienia z dróg rodnych u ciężarnych.
Progesteron tworzy warunki umożliwiające zajście w ciążę i jej utrzymanie, pobudza zmiany wydzielnicze w śluzówce macicy i umożliwia implantację zapłodnionego jaja. Poziom progesteronu w czasie fazy folikularnej jest niski, gwałtownie rośnie po owulacji, a w fazie lutealnej cyklu osiąga najwyższy poziom w czasie 5-10 dni po maksimum wydzielania LH (21 – 23 dzień cyklu). Jeśli nie dojdzie do zapłodnienia, poziom progesteronu gwałtownie spada do wartości wyjściowej dla fazy folikularnej. Tempo zmian stężenia progesteronu powoduje, że jego pomiar jest niezawodną metodą oceny owulacji. Pomiary poziomu progesteronu wykorzystywane są do oceny owulacji, monitorowania terapii zastępczej progesteronem, a także do wykrywania i oceny ryzyka poronienia we wczesnym okresie ciąży.

Progesteron - cel badania

Badanie progesteronu wykonuje się w diagnostyce i leczeniu zaburzeń pracy jajników i łożyska. Poziom progesteronu bada się również w diagnostyce niepłodności, ryzyka poronienia, ciąży pozamacicznej i przyczyn krwawienia u ciężarnych.  

Progesteron - czym jest to badanie

Progesteron to jeden z głównych żeńskich hormonów płciowych. Odpowiada on m.in. za prawidłowy przebieg cyklu menstruacyjnego oraz uczestniczy w procesach związanych z rozwojem i podtrzymaniem ciąży. Zaburzenia poziomu progesteronu we krwi mogą prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Progesteron zaliczany jest do grupy hormonów steroidowych. Substancja ta to jeden z najważniejszych żeńskich hormonów płciowych. Produkcja progesteronu odbywa się głównie w obrębie jajników – produkowany jest przez ciałko żółte, czyli strukturę jajnika rozwijającą się w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego. W okresie ciąży funkcję produkcyjną progesteronu przejmuje łożysko. Głównym zadaniem progesteronu jest regulowanie grubości błony śluzowej jamy macicy w przebiegu cyklu miesiączkowego. Dzięki działaniu tego hormonu po owulacji możliwa jest prawidłowa implantacja zapłodnionej komórki jajowej w ścianie macicy. Właściwe stężenia progesteronu we krwi są także niezbędne do podtrzymania ciąży. W przypadku braku zapłodnienia, po owulacji poziom progesteronu we krwi spada, co prowadzi do rozpoczęcia nowego cyklu menstruacyjnego oraz wystąpienia krwawienia miesięcznego.

Progesteron - normy i interpretacja wyników:

Kobiety w ciąży:

• Pierwszy trymestr: 2,8 - 147,3 ng/ml
• Drugi trymestr: 22,5 - 95,3 ng/ml
• Trzeci trymestr: 27,9 - 242,5 ng/ml

Mężczyźni:

• ng/ml 0,0 - 0,2

W celu oceny wyników badania poziomu progesteronu należy zestawić otrzymane wyniki z zakresem referencyjnym, podanym na wydawanej dokumentacji. Warto mieć na uwadze, że normy progesteronu różnią się w zależności od fazy cyklu miesiączkowego oraz etapu zaawansowania ciąży. W celu otrzymania pełnej interpretacji wyników badania należy zestawić je ze stężeniami innych hormonów płciowych oraz odnieść do dodatkowych czynników klinicznych, takich jak m.in. współwystępujące schorzenia lub obecnie przyjmowane leki.

Podwyższone wyniki badania progesteronu

Wysokie stężenia progesteronu we krwi występują naturalnie w przebiegu ciąży. W przypadku wykluczenia ciąży mogą one sugerować występowanie jednostek chorobowych takich jak m.in.:

• zaburzenia pracy wątroby,
• PCOS (zespół policystycznych jajników),
• guz hormonalnie czynny (np. nadnerczy lub jajników),
• rak jajnika.

Podwyższone stężenie progesteronu występuje także w przypadku zaśniadu groniastego. W celu postawienia trafnej diagnozy konieczne może być przeprowadzenie dodatkowych badań, w tym także badań obrazowych, jak np. USG narządów rodnych.

Obniżone wyniki badania progesteronu

Obniżone stężenia progesteronu mogą być powodowane chorobami prowadzącymi do niewydolności jajników. W przypadku zaburzeń funkcji kobiecych gonad dochodzi do obniżenia produkcji oraz uwalniania tego związku do krwi, co może powodować nieregularne cykle miesiączkowe oraz brak owulacji, a w konsekwencji niemożność zajścia w ciążę. Zbyt niskie stężenia progesteronu w czasie ciąży mogą sugerować ciążę pozamaciczną, co wymaga pilnego potwierdzenia badaniem USG. W przypadku prawidłowo umiejscowionej ciąży, obniżenie poziomu progesteronu może zwiększać ryzyko wystąpienia różnego typu komplikacji zdrowotnych. Wyniki badania zawsze ocenia lekarz zlecający, który decyduje o wdrożeniu pogłębionej diagnostyki oraz rozpoczęciu ewentualnego leczenia.

Kiedy wykonać badanie progesteronu

Badanie poziomu progesteronu stanowi istotny element diagnostyki zaburzeń hormonalnych, szczególnie związanych ze zdrowiem płciowym oraz reprodukcyjnym kobiet. Przeprowadzenie oznaczenia stężenia tego hormonu we krwi jest kluczowe podczas diagnozowania przyczyn niepłodności. Odchylenia od normy mogą być przyczyną znaczących trudności z zajściem oraz podtrzymaniem ciąży. Warto pamiętać, że badanie progesteronu (podobnie jak inne badania hormonalne) niezwykle rzadko bywa wykonywane jako pojedynczy test laboratoryjny. Zazwyczaj należy przeprowadzić jednoczasowo oznaczenia stężeń kilku hormonów we krwi, m.in. LH (hormon luteinizujący) lub FSH (hormon folikulotropowy). Dokładny profil badań diagnostycznych zależny jest od podejrzewanej jednostki chorobowej oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych osoby badanej. O przeprowadzeniu badania progesteronu decyduje lekarz, który wskazuje dzień cyklu miesięcznego, w którym należy wykonać badanie.

Oznaczenie poziomu progesteronu może zostać zlecone przez lekarza m.in. w takich sytuacjach klinicznych jak:

• Diagnostyka przyczyn żeńskiej niepłodności;
• Podejrzenie występowania guzów produkujących progesteron;
• Monitorowanie przebiegu ciąży, szczególnie w przypadku ciąży o wysokim ryzyku;
• Diagnostyka przyczyn nieregularnych cyklów miesiączkowych;
• Diagnostyka hipogonadyzmu u kobiet;
• Diagnostyka ciąży pozamacicznej;
• Ustalenie przyczyn poronień.

Monitorowanie stężeń progesteronu może być także wykorzystywane do oceny owulacji. Dzięki dokładnemu określeniu momentu uwolnienia komórki jajowej znacząco zwiększa się prawdopodobieństwo zajścia w ciążę, szczególnie u kobiet, które doświadczają nieregularnych cyklów miesiączkowych.